Van lineair naar circulair: Waarom we de R-ladder hard nodig hebben

25 mei

Geschreven door Mattanja Gerritsen

In onze explainer gaven we een korte uitleg van de R-ladder en liepen we in sneltreinvaart alle treden bij langs. Maar, waar komt die ladder nou eigenlijk vandaan? En waarom is deze ladder zo belangrijk? Daar lees je meer over in dit artikel. Ga er maar goed voor zitten!

Na het lezen van dit artikel weet je:

Wat de begrippen ‘circulariteit’ en ‘R-ladder’ inhouden;

Waarom we van een lineaire naar een circulaire economie moeten;

Hoe je de R-ladder kunt gebruiken;

Welke impact jij kunt maken door circulair te leven.

De R-ladder in het kort

De R-ladder is een handige tool die we gebruiken om onze economie zo circulair mogelijk te maken. De ladder bestaat uit tien treden en iedere trede heeft haar eigen strategie, een actie voor hoe we beter met grondstoffen kunnen omgaan.

Als we het hebben over de R-ladder dan hebben we het over circulariteit, nog zo’n ingewikkeld begrip. Circulariteit draait om het zoveel mogelijk hergebruiken van grondstoffen om ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk verloren gaat. Zo creëren we een gesloten kringloop waar grondstoffen in kunnen blijven circuleren, in welke vorm dan ook. Hierdoor wordt de hoeveelheid afval vermindert, besparen we op onze CO2-uitstoot en blijven we waardevolle grondstoffen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan het verpakkingsplastic om jouw druiventros dat wordt gerecycled tot een nieuwe plastic verpakking in plaats van te worden verbrand. Maar waarom is dit eigenlijk nodig?

De grondstoffengraal

De afgelopen decennia zijn we in hoog tempo meer gaan produceren. De vraag naar allerlei consumptiegoederen steeg en daardoor steeg ook de vraag naar waardevolle grondstoffen. Denk hierbij niet alleen aan aardolie waar plastic van wordt gemaakt, maar ook aan metalen die in je telefoon zitten zoals koper, kobalt en, jawel, goud. Het gaat hierbij om kleine hoeveelheden maar al die kleine beetjes tellen vlug op. Deze zelfde metalen zijn ook cruciaal voor de energietransitie: zonnepanelen, batterijen en windmolens zijn ook afhankelijk van zeldzame metalen. Deze metalen zijn dus cruciaal voor onze economie. Maar, ze zijn ook schaars en moeilijk te delven en terwijl de vraag naar deze metalen alleen maar stijgt, is de voorraad niet oneindig. Daarom is het belangrijk om dit soort metalen zoveel mogelijk te hergebruiken.

Daarnaast, de afvalbergen op onze aarde zijn hoog, torenhoog zelfs. Zo is elektronisch afval, E-waste genoemd, de snelst groeiende afvalstroom ter wereld. Slechts 17% van de hoeveelheid e-waste wordt op een juiste manier gerecycled, terwijl de waarde van de metalen nog steeds heel hoog is. Hoe hoog? Zo’n 60 miljard dollar volgens schatting. Daar kunnen een heleboel zonnepanelen mee gemaakt worden.

Maar denk ook aan de kledingberg: in landen als Ghana komen wekelijks 20 miljoen kledingstukken aan. Hiervan wordt 40% direct verbrand, met alle gevolgen van dien voor gezondheid en milieu. Wil je meer weten over de impact van de kledingindustrie? Lees verder op deze pagina.

Dit alles – het delven van zeldzame metalen, het verbranden van tonnen afval – heeft een grote impact op het milieu. Zo wordt e-waste vaak naar het buitenland verscheept en komen chemische stoffen makkelijk in het milieu terecht. Bij het verbranden van restafval komt bovendien veel Co2-uitstoot vrij.

Het is duidelijk dat de lineaire economie, zoals we dit huidige systeem noemen, de klimaatcrisis niet verder helpt. Maar, er is ook goed nieuws. Het tij kan namelijk gekeerd worden. En de oplossing staart ons in de ogen aan: op naar een circulair systeem.

Van lineair naar circulair

De ladder van Lansink wordt vaak genoemd als het gaat over de R-ladder. In 1979 bedacht professor Lansink een afvalbeheersysteem passend bij de lineaire economie waarin afval zo duurzaam mogelijk moestworden verwerkt. Een stap richting duurzaam afvalbeheer, maar met een belangrijke voetnoot. Verbranden en storten zijn namelijk onderdeel van deze ladder, wat we nu nog zo massaal doen en zulke catastrofale gevolgen heeft. Maar, we kunnen de afvalkringloop sluiten. En om dat voor elkaar te krijgen kijken we naar dé tool van circulariteit: de R-ladder.

Trede voor trede

Zoals gezegd bestaat de R-ladder uit verschillende treden. We lopen ze allemaal even bij langs en beginnen bovenaan. Daar bevinden zich de belangrijkste stappen. Loop de ladder daarom altijd van boven naar beneden.

Stap 1-3: voorkomen

In de eerste drie stappen staat het voorkomen van het gebruik van grondstoffen centraal.

Refuse

In onze samenleving liggen verleidingen altijd op de loer en weigeren klinkt makkelijker dan het is. Maar, als je iets wilt kopen, stel jezelf dan de vraag: heb ik dit écht nodig of kan ik misschien zonder? Zo voorkom je dat je allerlei spullen verzamelt die je niet nodig hebt.

Rethink

Probeer de noodzaak tot het hebben van spullen anders op te lossen. Hoe kan je bepaalde producten anders gebruiken? Kan je die boormachine misschien lenen van een buurman?

Reduce

Verminder het gebruik van grondstoffen door te kiezen voor apparaten met een hoog energielabel. En neem bijvoorbeeld je eigen zakjes en tasjes mee voor groente, fruit en broodjes of winkel bij een speciaalzaak. Zo voorkom je het gebruik van een heleboel verpakkingsplastic. Wil je meer weten over zero waste winkelen? Ga dan naar deze pagina!

Stap 4-8: hergebruiken

Is het niet gelukt om een plastic verpakking of aankoop te weigeren? Met de volgende stappen kun je ervoor zorgen dat het alles een goed tweede leven krijgt.

Re-use

Hergebruik wat je al hebt. Heb je bepaalde spullen niet meer nodig? Ruil het dan met je buren, geef het weg of doneer het aan de kringloopwinkel. Zo geef jij alles een nieuw leven.

Repair

Is je koffiemachine stuk? Gooi hem niet zomaar weg maar laat hem repareren. Bij repair cafés kun je van alles laten repareren, van gescheurde rokzomen tot verstopte stofzuigers, daar blazen ze jouw spullen nieuw leven in. Lees er meer over op deze pagina.

Remanufacture

Deze stap ligt deels uit jouw handen. Heb je elektrische apparaten die écht stuk zijn of een doos vol lege batterijen? Lever ze dan in bij recyclepunten, die vind je bijvoorbeeld bij de supermarkt. Zo kunnen de grondstoffen in deze apparaten opnieuw gebruikt worden voor nieuwe apparaten. Kijk hier voor een inleverpunt bij jou in de buurt.

Repurpose

Vind een nieuw doel voor de spullen die je niet meer gebruikt. Zo kun je versleten kledingstukken kapot knippen tot poetslappen, of maak je van restjes stof eenvoudig je eigen broodzakjes. Zin in creativiteit? Raak geïnspireerd door kunstenaar Diana Gorter, zij maakt de prachtigste portretten, volledig van afval!

Stap 9 en 10: terugwinnen

Recycle

Als grondstoffen niet meer op een andere manier kunnen worden hergebruikt dan worden ze gerecycled. Zorg ervoor dat je jouw huisafval goed scheidt, zodat het onnodig verbranden van grondstoffen voorkomen wordt.

Recover

Het verbranden van afval is geen milieubewuste stap. Maar, de energie die hierbij vrijkomt kan wel weer worden gebruikt. Natuurlijk willen we deze laatste stap zoveel mogelijk voorkomen.

De impact van circulair leven

Door op een andere manier naar de spullen te kijken die we hebben, bewuster stil te staan bij wat we écht nodig hebben en op een juiste manier gebruikte spullen door te geven of weg te gooien, dragen we gezamenlijk bij aan de circulaire economie. Zo zorgen we ervoor dat er minder grondstoffen verloren gaan en dat er minder afval geproduceerd wordt en in het milieu belandt. Samen werken we op deze manier toe naar een betere toekomst en een gezonder klimaat. Klim jij mee op de ladder?