Hoe natuur en landbouw samen kunnen gaan

Grote delen van gemeente Haarlemmermeer bestaan uit landbouwgrond. Het wordt ook wel het buitengebied genoemd omdat het buiten de woonkernen ligt. Maar we zien dat buiten ook steeds meer als onderdeel van de natuur en recreatie. Hoe gaan boeren om met ‘vergroening’ van deze groene gebieden? 

Na de drooglegging van het Haarlemmermeer in 1852 was landbouw de basis voor de invulling van de nieuwe polder: er kwam Graan voor Visch! Door alle ontwikkelingen neemt het aandeel van landbouw ondertussen wel af, maar nog steeds vind je vooral in de westflank en het zuiden van de polder veel landbouw, vooral bestaand uit akkerbouw. In het veenweidegebied in het noorden rondom Spaarndam vind je vooral veeteeltbedrijven. 

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor hoe natuur en landbouw beter samen kunnen gaan. Het betekent onder andere minder gebruik van bestrijdingsmiddelen, minder kunstmest en het terugbrengen van natuur en natuurlijke processen op en rond landbouwgrond om biodiversiteit te versterken.  

Je vindt in Haarlemmermeer verschillende soorten boeren die hier op hun eigen manier invulling aan geven.  We hebben er een aantal voor je op een rijtje gezet. 

Agroforestry bij Nieuw-Vennep

Tonie Gijzenberg en Jan van Oossanen

Biologisch boer Tonie Gijzenberg en bosbouwer Jan van Oossanen pachten sinds 2024 een stuk grond van 24 hectare, net ten zuiden van Nieuw-Vennep. Hier experimenteren ze met wat Agroforestry heet: een combinatie akkerbouw en bosbouw. Er zijn rijen met allerlei soorten bomen en struiken aangeplant zoals walnoten, hazelnoten, populieren en ‘bosplantsoen’. Tussen die rijen worden (biologische) gewassen geteeld zoals bonen, aardappels en uien. 

“Een boom planten is altijd een goed idee!” 

(Jan van Oossanen) 

Het idee achter Agroforestry is dat het de biodiversiteit stimuleert. Zo zullen de bomen en struiken onder andere voor meer schaduw gaan zorgen en vocht makkelijker vasthouden wat beter is voor de grond en het bodemleven. Minder schaduw betekent ook minder zon voor de gewassen waardoor deze in die schaduw langzamer groeien. Als het goed is wordt dat gecompenseerd door sterkere groei in het midden van de stroken. Of dat daadwerkelijk zo uitpakt, is onderdeel van het project. 

De struiken en bomen zullen ook allerlei soorten ander leven aantrekken. Insecten die fungeren als natuurlijke plaagbestrijders zoals schimmels. Vogels die de bessen eten van de struiken. Roofvogels die op hun beurt vogels en knaagdieren eten. De ontwikkeling van dit soort ecologische effecten zal nauwlettend gemonitord worden. 

Biologische Boerderij Bijlsma

Op een groot deel Boerderij Bijlsma, op de hoek van de nieuwe Bennebroekerweg en Hoofdvaart, wordt op biologische wijze gewerkt. Ze telen onder andere de oergranen Emmer en Eenkoorn waar onder andere Bakkerij MAMA in Zwanenburg brood mee bakt. 

Geen gewasbeschermingsmiddelen en geen kunstmest zijn belangrijke eigenschappen van de biologische teelt. Op de hele boerderij wordt gewerkt volgens het principe van NKG: Niet Kerende Grondbewerking. Er wordt niet geploegd waardoor de bodem de tijd krijgt om zichzelf op natuurlijke wijze te herstellen en klaar te zijn voor een volgende teelt. Ook de wisseling van verschillende teelten waaronder grasklaver (dat stikstof bindt) maken dat de bodem gezonder wordt. Een van de andere resultaten is dat het land het regenwater zichtbaar beter verwerkt en minder gevoelig is voor overlast. 

De gezondere bodem maakt dat ‘weerbarstige’ gewassen zoals de oergranen beter tot hun recht komen. En het is aanleiding om ook andere dingen uit te proberen zoals Lupines, een peulvrucht die goed past in een plantaardig dieet.  

Met de natuur meeboeren

De boerderij van Wilbert Nieuwenhuis in Boesingheliede is zoals hij het zelf zegt ‘op weg naar regeneratieve landbouw’. Bij deze vorm van landbouw wordt uitgegaan van de samenhang en samenwerking in het totale ecosysteem. “Het gaat er om met de natuur mee te boeren”. Met minimale verstoring van de bodem, het vergroten van de biodiversiteit en de opslag van CO₂ in de bodem als belangrijke aandachtspunten.  

De verandering op deze boerderij begon met minder kunstmest te gaan gebruiken en goed te kijken wat er dan gebeurt door analyses te maken van de plantsappen. De opbrengsten op het land gingen toen eerst omlaag maar er ontstond tegelijkertijd wel meer leven in de bodem.  

“Wat nou, als het allemaal om biologie gaat?” 

(Wilbert Nieuwenhuis) 

Het hele proces heeft zich vertaald naar een teeltplan waarin het draait om zo hoogwaardig mogelijk te telen. Er is veel ruimte (minimaal 50%) voor rustgewassen als tarwe die de grond minder uitputten. Er groeien mengsels van veel soorten groenbemesters, planten die de bodem verbeteren. Ze voegen veel voedingsstoffen aan de bodem toe, zoals suikers voor het bodemleven. Deels worden die voedingsstoffen – vooral stikstof – vastgelegd in de grond. Daar profiteert het volgende gewas dan weer van.   

Rondom de akkers staan stroken met bloemen en kruiden die veel natuurlijke plaagbestrijders aantrekken. Insecticiden worden al jaren niet meer gebruikt. 

GreenBASE

De boeren die hierboven genoemd worden, zijn onderdeel van het Agrarisch Collectief Noord-Holland Zuid. Dat is een samenwerking tussen boeren in onze gemeente waarin zij zich richten op zogeheten Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Het houdt in dat ze allerlei aanpassingen in hun bedrijf kunnen toepassen die zorgen dat biodiversiteit omhoog gaat en de natuur wordt versterkt. 

Het collectief stimuleert de boeren om deze aanpassingen te doen en helpt bij het aanvragen van premies en subsidieregelingen. 

Je leest meer over deze boeren en andere impactmakers op de site van HeelHaarlemmermeer.